سفرنامه موزه تاریخ شهر کرج
Main image
۲۹م شهریور
۱۳۸۸
به نوشته لیلا حسن زاده

خوشحالم که می توانم برای مشتاقانی که هرجمعه راهی سفرمی شوند و می روند که به زودی بهترین منبع کرج شناسی را در کناراستاد خستگی ناپذیرشان عباس فتاحیان خلق نمایند،بنده نیز سهیم باشم و با احساس مسئولیت  مطالب مفیدی را در زمینه سفرنامه و سفرنامه نویسی در چند بخش برای شما عزیزان خواننده از اقیانوس بیکران اینترنت تهیه و پیش چشمان زیبای شما قرار دهم ، باشد که این همه جسارت مرا بر من ببخشید.

تعاریف سفر نامه ………

“سفرنامه ها گر چه از منابع جغرافیایی محسوب می شوند ، اما حامل اطلاعات تاریخی درخصوص جوامع بشری هستند.برای سفرنامه ها گذشتن از ارزش تاریخی ، به عنوان آثاری  که منشاء یا دست کم تسریع کننده تحولات اجتماعی و فرهنگی شده اند، نیز نقش قائل هستند.به آسانی می توان تصور کرد که اگر فناوری حمل ونقل، مسافرت راسهل و ساده نکرده بود،وفناوری ارتباطات ، به ویژه سینما و تلویزیون ، مشاهده سرزمین ها ومردمان دیگر را به تجربه ای روزمره و همگانی تبدیل نکرده بود، سفرنامه ها به عنوان تنها منبع اطلاعات دست اول از سرزمین ها و مردمان دیگر ، اهمیت بسیاری داشتند. با این وجود سفرنامه ها به انتقال تجربه های فردی مسافر مربوط می شود،و بیشتر کارکرد سرگذشت نامه خود نوشت را دارد.”۱

سفرنامه ها به عنوان یکی از مهمترین رسانه های بین فرهنگی ،حاصل کنجکاوی ها و تلاشهای شخص سفرنامه نویس هستندو در نهایت درزمان خود سبب می شده اندکه عمیق ترین و گسترده ترین تجربه های بین فرهنگی ، از یک فرهنگ غریب و بیگانه به فرهنگ خودی سفرنامه نویس انتقال یابند.به عبارت دیگر سفرنامه ها یکی از مهمترین محمل های آگاهی از سایر فرهنگ ها بوده اند …….”

” سفرنامه ،نوعی گزارش است که نویسنده در قالب آن مشاهدات خودرا از اوضاع شهرها یا سرزمینهایی که بدان مسافرت کرده است شرح می دهدو اطلاعاتی از بناهای تاریخی، مساجد، کتابخانه ها، بازارها، بزرگان ، آداب و رسوم ملی ومذهبی مردم، موقیعیت جغرافیایی ، جمعییت ، آب و هوا، زبان اهالی، مناطقی که بازدید نموده است در اختیار خواننده می گذارد.

سفرنامه ها گنجینه ای از اطلاعات هستند که از طریق آنها گاه می توان به واقعیتهایی از وضع اجتماعی ، سیاسی، اقتصادی اداواری از تاریخ مردم یا منطقه ای پی برد که دست یابی به آنها از طریق کتب تاریخی میسر نیست .

سفرنامه ها بسته به آن که مسافرت نویسنده از نوع سفرها وسیاحتهای معمول و گردش در آفاق و انفس باشد، ،یا سیری درونی و معنوی، به دو نوع” خیالی” و “واقعی” تقسیم می شود:

سفرنامه های خیالی :

این گونه سفرنامه ها که اغلب به صورت قصه یا تمثیل بیان می شود،گزارشی از ذهنیات نویسنده است در باره امری باطنی و اعتقادی نظیر آثاری چون کتاب ارداویراف نامه ، که موضوع آن سفر معنوی یا معراجی است که برای ارداویراف، موبد فرزانه زردشتی معاصر اردشیر بابکان (۲۲۴-۲۴۱ق.م) پیش می آیدو او ضمن این سیاحت روحانی ، از جهنم و بهشت دیدار می کند و مشاهدات خود را بر اساس اعتقادات دین زردشت به رشته تحریر در می کشد، مانند سیری که دانته ادیب نامور ایتالیایی (۱۲۶۵-۱۳۲۰م) در اثر معروف خود کمدی الهی به دوزخ و برزخ و بهشت دارد. یا سفرنامه های منظومی جون منطق الطیر عطارو مصباح االارواح شمس الدین محمد  بردسیری کرمانی (۶ه)که اولی قصه رمزی است از سفر پر رنج عارف سالک و گذشتن از هفت شهر عشق ، و دومین شرح مشاهدات و منازل سیر وسلوک را به وی نشان می دهد.

پس می توان به اینگونه نیز تعریف نمود که سفرنامه های خیالی آن است که نویسنده با استفاده از قوه  وهم و خیال و با الهام از مشاهدات قبلی خویش به نگارش بپردازد.از نمونه های قابل ذکر سفرنامه های خیالی کتاب حاجی بابای اصفهانی اثر جیمز موریه و یا سیاحت نامه زین العابدین مراغه ای است . می توان از انواع سفرنامه های خیالی به موارد ذیل اشاره نمود.

الف: سفرنامه های فلسفی ” مانند حی بن یقظان اثر ابوعلی سینا.”

ب: سفرنامه های اخلاقی – مذهبی “مانند کمدی الهی نوشته دانته یا سیاحت غرب اثر آقا نجفی قوچانی .”

ج: سفرنامه های اجتماعی – سیاسی “سفرهای گا لیور اثر جاناتان سویفت انگلیسی (۱۶۶۷-۱۷۴۵٫م) که با سبکی آمیخته با طنز و مطایبه از اوضاع زمانه انتقاد می کند.”

د: سفرنامه های علمی – تخیلی ” مانند  سفرنامه های ژول ورن و داستانهای تخیلی او.”…………..ادامه خواهد داشت .

 

 
بخش دوم

سفرنامه های واقعی( حقیقی)…………

یعنی به راستی در جهان  خارج انجام گرفته است . محتوای این نوع از سفرنامه ها، شرح  مسافرتهایی است که واقعا عملی شده است و نویسندگان خاطرات خود و رخدادهایی راکه در جریان سفر عینا دیده و شنیده و با آنها مواجه شده اند، به رشته تحریر در آورده اند.نظیر سفرنامه ناصرخسرو قبادیانی که شرح مسیر سفر دو هزار و دویست فرسنگی است از بلخ تا مصر که از راه مرو و قاهره پایتخت مصر انجام می گیرد. همچنین مسیر برگشت اوست از این سفر که پس از آخرین زیارتش از خانه خدادر سال ۴۴۲هجری از راه طائف و یمن و لحساء و بصره و فارس و اصفهان به بلخ مراجعت می کند و جمعا مدت هفت سال (از ۴۳۷تا ۴۴۴هجری ) طول می کشد.

در این اثر که ناصر خسر و آن را با انشایی روان و دل انگیز نگاشته است ، اطلاعات دقیق و ارزشمندی را از اوضاع جغرافیایی و تاریخی و آداب ورسوم مردم شهرهای مسیر مسافرت خود  به دست می دهد.

” ابو معین ناصر بن خسرو بن حارث قبادیانی بلخی ، معروف به ناصر خسرو یکی از شاعران و بزرگان درجه اول ادبیات فارسی است که در فلسفه و حکمت هم شناخت و هم تبحر داشته ، نکاتی که می توان رگه های موثری از آن ها را لابلای سفرنامه اش هم یافت .”

یکی  از نکاتی که سفرنامه ناصرخسرو را به کاری برای همیشه تبدیل کره نگاه بی طرفانه او در روایت مسائلی است که مشاهده کرده است . تقریبا در هیچ جای سفر نامه ناصر خسرو نکته ای وجود ندارد که او به عنوان مثال یک نظریه شخصی را ارائه داده باشد، ناصرخسرو در این سفرنامه یک راوی محض است که البته در جای خود قابل تامل و بررسی بیشتر است .ناصر خسرو یکی از سه شاعر ایرانی است که کل کتاب قرآن کریم را از حفظ بوده و در خلال آثار خود به شکلی ضمنی به این مسئله اشاره می کندودر سفر نامه اش از یک یار پنهان می گویدکه در هیچ جا او را تنها نگذاشته است .

آن گونه که صاحب نظران حوزه ادبیات فارسی می گویند ناصر خسرو سفرنامه اش را در طول یک سفرهفت یا هشت ساله نوشته است ، یعنی زمانی که او  بنا به خطاب یک نیروی درونی در عالم خواب خانه وکاشانه اش را رها می کند و ره سفر حج درپیش می گیردو از نقاطی چون ارمنستان و آسیای صغیر ، حلب ، طرابلس، شام ، سوریه ، فلسطین ، جزیره العرب ، قیروان، تونس و سودان می گذردو شرح این سیاحت را با دقت تمام می نویسد.

ترجمه سفر سفرنامه مارکو پولو جهانگرد ایتالیایی که با عنوان ” عجایب ” منتشر شده است ، شامل شرح مسافرت او در قرن هفتم هجری ، از راه آسیای صغیر و ایران به چین و گزارشی است از مشاهدات نویسنده در مسیر راه ابریشم از چین و ترکستان و مغولستان و قسمتی از جنوب شرقی آسیا.

سفرنامه ابن بطوطه (۷۰۳-۷۷۰-ه) سیاح معروف مراکشی ، از جمله سفرنامه های واقعی است که نویسنده از سفرهای طولانی خود در شمال آفریقا و سرزمینهای مصر، شام، عراق ، ایران و سه با ر سفر او به مکه و زیارت خانه خدا و دیگر مشاهداتش از بحر احمر ، یمن ، آسیای صغیر ، ماوراءالنهر، افغانستان ، هندبنگال و آسام تا چین و…….اطلاعات با ارزشی را نگاشته است.از ویژه گیهای این سفرنامه ، بی پیرایگی وسادگی نگارش در بیان وقایع می باشد.ابن بطوطه در سفرنامه خود :”چهره نگاری به کمال وصادق در تشریح اوضاع، وقایع و مسایل مذهبی علاقه ای خاص دارد، در هر شهر و کشوری که وارد می شود ، ابتدا اماکنی را مورد بازدید قرار می دهد که متعلق به اولیاء و بزرگان دین است .”

 

منابعی که تا کنون استفاده شده است:

سفر به دیگر سوی ذهن – نگاهی به کتاب سفرنامه ناصرخسروبه کوشش محسن خادم

دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی بخش سفرنامه ها

خانه شناسی ایران جنسیت و سفرنامه ها- جبار رحمانی

روزنامه جمهوری اسلامی ایران – ۱۵/۴/۸۷

۶ نظر

  1. a-h
    a-h
    ۰۳/۰۸/۱۳۸۹

    سلام، به نظر من بهتراست نمونه ای ازسفرنامه رادروبلاگ بیاوریدمثلا بخشی از سفرنامه ابن بطوطه

  2. p-b
    p-b
    ۲۴/۰۸/۱۳۸۹

    سلام
    بنظر من اگه یه نمونه از سفرنامه رو هم میزاشتید خیلی بهتر بود.

  3. m-k
    m-k
    ۱۳/۰۱/۱۳۹۰

    سلام این توضیحاتی که درباره ی سفرنامه دادیدخیلی برای من مفیدبود اما به نظر من توضیحات همراه با جزئیات ودقیق تر باشند مخاطب بیشتر متوجه مطلب میشود و ضمنآاگربه عنوان مثال قسمتی از یک سفرنامه را هم می آوردید عالی میشد.تشکر

  4. مونا
    مونا
    ۱۶/۰۸/۱۳۹۰

    سلام
    من دنبال توضیحی درباره ی سفرنامه هستم اما متأسفانه پیدا نمیکنم
    منظورم از توضیح اینه که چطور باید نوشته بشه،حسن آغاز،متن اصلی و … لطفا یه کمکی کنین به دانشجوهای مثل من!!!

  5. poyan shirvani
    poyan shirvani
    ۰۵/۰۸/۱۳۹۲

    سلام ای کاش بخشی از سفر نامه ها را میاوردین

  6. مریم
    مریم
    ۳۰/۱۰/۱۳۹۲

    سلام ای کاش مطالبی را که در مورد سفرنامه ها و سیاحتنامه ها می نویسید مستند باشد تا بتوانیم به آن منابع برای مطالعه ی بیشتر مراجعه کنیم

نظر خود را بگذارید

send comment from Comment Client